1. PRZEDMIOT, ZAKRES I ZASADY RACHUNKOWOŚCI.

1.1. Źródła regulacji prawnych kształtujących prawo bilansowe w Polsce

Zagadnienie jedno z najprostszych i jednocześnie chociaż trochę wymagających. Niezbędnym minimum, które należy przeczytać jest Ustawa o Rachunkowości [1], to na niej wszystko się opiera. Cała reszta dokumentów jest uzupełnieniem tego co UoR¹ nie opisuje wprost. Jednak gdy w UoR¹ brakuje przepisów w danej dziedzinie to powinno się stosować Krajowe Zasady Rachunkowości. Dopiero w dalszej kolejności przepisy związane ze zmianami międzynarodowymi, wydawane jako MSR (Międzynarodowe Standardy Rachunkowości) oraz MSSF (Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej).

Szczegółowe zagadnienia powstałe na podstawie UoR¹ zwykle są nazywane "rozporządzeniem". Zagadnienia obszerniejsze są osobno zdefiniowane w oddzielnych dokumentach. Przykładowo o regułach, które ograniczają biegłych dowiemy się z ustawy o biegłych rewidentach[2]. Dodatkowe zasady obowiązujące spółki znajdują się w Kodeksie Spółek Handlowych[3]. Mamy oddzielne ustawy dotyczące podatków, kolejne o poszczególnych podkategoriach działalności gospodarczej przykładowo o funduszach inwestycyjnych. Najłatwiej jest wpisać w googla dane hasło, które nas interesuje, a niemal na pewno jest uwarunkowane prawnie. Na egzamin można przynieść ustawy opublikowane jako tekst jednolity, nie mogą posiadać komentarzy, nie mogą posiadać ręcznych dopisków. Za to możemy kolorować tekst, zaznaczać strony zakładkami. Warto orientować się w materiałach, które przyniesiemy, aby nie marnować czasu na szukanie informacji. Tak samo jak należy przemyśleć ich ilość by nie utonąć w kartkach walających się po biurku. Z dokumentów już mniej prawnych, których nie powinno być na naszym biurku, a dobrze je znać, bo często na tym egzaminie padają na ten temat pytania to Dobre Praktyki Spółek notowanych na rynku GPW. W czasie powoływania się na ustawy, będę pisała też numer dziennika, aby było wiadome jak aktualne są definicje, które podałam.

1.2. Rachunkowość, jako element systemu informacyjnego jednostki.

Ten punkt jest filozoficzną rozprawką po co nam tak właściwie rachunkowość. Aby dany twór mógł jakkolwiek istnieć na rynku musi posiadać pewnego rodzaju zasady, powinien mieć ustalone regulaminy i oczywiście powinien działać zgodne z obowiązującym prawem. W każdej jednostce należy przyjąć politykę rachunkowości (def. UoR Art. 3, ust. 1, pkt. 11¹), innymi słowy należy spisać wszystkie zagadnienia z ustaw, których jednostka zamierza się pilnować, ponieważ dotyczy jej działalności, albo najzwyczajniej w świecie ma wpływ na to by funkcjonowała na rynku. Pewne uproszczenia mogą być stosowane przez jednostki mikro oraz małe. Stosując politykę rachunkowości trzeba też trzymać się pewnych zasad, które są ustalone w UoR¹. Poprawnie funkcjonująca rachunkowość w jednostce stanowi najbardziej rzeczywiste źródło informacji. Dzięki temu nie dość, że informacje są gromadzone, to dodatkowo sprawdzane na tyle regularnie, że można uważać je za rzeczywiste. Analiza zgromadzonych danych dostarcza nam informacje na podstawie których można podjąć decyzje.

1.3. Podstawowe pojęcia i definicje oraz funkcje, zadania i części składowe rachunkowości.

a. Podstawowe pojęcia i definicje można określić jako temat rzekę, z tego powodu będę tutaj umieszczać wszelkie pojęcia, które powinnam gdzieś zamieścić w ramach tego tematu, a nie do końca mam pomysł gdzie konkretniej.

· pasywa - sposób finansowania aktywów na który wchodzi kapitał podstawowy (wkład do jednostki) oraz kapitał obcy (przykładowo pożyczki)

· aktywa (UoR Art. 3 ust. 1 pkt. 12¹) - kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe, innymi słowy to co fizycznie posiadamy, jakieś środki pieniężne, czy przedmioty

· rok obrotowy (UoR Art. 3 ust. 1 pkt. 9¹) - rok kalendarzowy lub inny trwający 12 pełnych miesięcy. Jego zmiana musi być określona w statucie lub umowie dotyczącej danej jednostki. Jeżeli jednostka rozpocznie swoją działalność w drugiej połowie przyjętego roku to można ją połączyć z rokiem następnym. Jeśli dokonuje się zmiany to pierwszy rok po zmianie może być dłuższy niż 12 miesięcy.

· jednostka (UoR Art. 3 ust. 1 pkt. 1¹) - podmiot i osoby określone na początku UoR¹, czyli te, które muszą przestrzegać UoR¹.

· jednostka mikro (UoR Art. 3, ust. 1a¹) - jednostki, które w obecnym i poprzednim roku obrotowym nie przekroczyły co najmniej dwóch z trzech wartości:

* 1 500 000 zł - sumy aktywów na koniec roku

* 3 000 000 zł - przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów

* 10 osób - w przypadku średniorocznego zatrudnienia w przeliczeniu na pełne etaty

· jednostka mała (UoR Art. 3, ust. 1b¹) - jednostki, które w obecnym i poprzednim roku obrotowym nie przekroczyły co najmniej dwóch z trzech wartości

* 17 000 000 zł - sumy aktywów na koniec roku

* 34 000 000 zł - przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów

* 50 osób - w przypadku średniorocznego zatrudnienia w przeliczeniu na pełne etaty

b. Funkcje rachunkowości

Temat dość logiczny, jasny i oczywisty, nie ustalony przez jakąkolwiek ustawę, więc każdy podręcznik wymienia inne funkcje. Wersja, która wydaje mi się najbardziej oddającą ducha tematu podaje funkcje:

· informacyjną - na podstawie zebranych danych można otrzymać informację

· kontrolną - posiadanie informacji może pomóc przy kontrolowaniu sytuacji czyli wszelkich zasobów majątkowych czy ludzkich

· analityczną - posiadając informacje, można poddać je analizie, aby móc wyciągnąć wnioski, aby móc podjąć odpowiednie decyzje

· sprawozdawcza - związana ze sporządzaniem różnego rodzaju sprawozdań finansowych

· statystyczna - związana z danymi o charakterze makroekonomicznym

c. Zadania rachunkowości

Nie udało mi się znaleźć informacji wprost jakie zadania ma rachunkowość. Jednak na podstawie materiałów, które przeczytałam mogę wyróżnić zadania:

· Rzetelne i jasne przedstawianie sytuacji

· Gromadzenie i przechowywanie dowodów

· Dostarczanie danych, gotowych do analizy

· Usystematyzowanie działań w jednostce

· Kontrola nad aktywami i pasywami

· Legalność prowadzonych działań

d. Części składowe rachunkowości (UoR Art. 4, ust. 3¹):

· przyjęta przez nią polityka rachunkowości, księgi rachunkowe prowadzone na podstawie dowodów księgowych

· ustalanie stanu aktywów i pasywów

· wycena aktywów i pasywów wraz z ustaleniem wyniku finansowego

· sporządzanie sprawozdań finansowych

· gromadzenie i przechowywanie dowodów księgowych

· poddanie badaniu i złożenie w odpowiednich miejscach sprawozdania finansowego

1.4. Istota i znaczenie założeń koncepcyjnych i cech jakościowych sprawozdań finansowych:

a. Cele założeń koncepcyjnych (cytowane z założeń koncepcyjnych³):

· Pomoc Radzie w opracowaniu przyszłych MSSF oraz w przeglądzie już istniejących MSSF

· Pomoc Radzie w promowaniu harmonizacji regulacji, standardów rachunkowości i procedur dotyczących prezentacji sprawozdań finansowych poprzez stworzenie podstawy do ograniczenia liczby alternatywnych rozwiązań rachunkowych dozwolonych przez MSSF

· Pomoc krajowym organom ustanawiającym standardy w opracowaniu standardów krajowych

· Pomoc sporządzającym sprawozdanie finansowe w stosowaniu MSSF i zajmowaniu się zagadnieniami nie objętymi jeszcze MSSF

· Pomoc biegłym rewidentom w wydawaniu opinii co do zgodności sprawozdań finansowych z MSSF

· Pomoc użytkownikom sprawozdań finansowych w interpretacji informacji zawartych w sprawozdaniach finansowych sporządzanych zgodnie z MSSF oraz

· Dostarczanie wszystkim stronom zainteresowanym pracami IASB informacji dotyczących podejścia przyjętego przy tworzeniu MSSF

b. zasada memoriału i kontynuacji działalności:

· Zasada memoriału - należy ująć wszystkie elementy sprawozdania finansowego tzn. aktywa, zobowiązania, kapitał własny, przychody, koszty (MSR 1 art. 25-26 [4]).

· Zasada kontynuacji działalności - Kierownictwo biorąc pod uwagę wszelkie dostępne informacje musi poinformować o kontynuowaniu działalności w przeciągu najbliższych 12 miesięcy, o niepewności jeśli występują zagrożenia kontynuowania działalności, oraz o planach likwidacji czy zaniechania działalności (MSR 1 art. 23-24⁴).

c. główne cechy jakościowe sprawozdania finansowego (na podstawie założeń koncepcyjnych³):

· Cechy podstawowe:

* Przydatność – przydatne informacje wpływają na decyzję użytkownika. Informacja posiada wartość przewidującą, czyli taką, którą można wykorzystać do przewidzenia przyszłości. Informacja posiada wartość potwierdzającą poprzednie ocen (Rozdział 3 CJ6-10 [5]).

à Istotność – Informacja jest istotna jeśli jej brak lub zniekształcenie może wpłynąć na decyzję użytkowników (Rozdział 3 CJ11⁵).

* Wierna prezentacja – zjawiska ekonomiczne prezentuje się za pomocą słów i liczb. Informacja powinna być kompletna, neutralna, bezbłędna. Kompletna - posiada wszystkie informacje, aby użytkownik zrozumiał zachodzące zjawiska ekonomiczne. Neutralna – subiektywne spojrzenie, bez cech stronniczości. Bezbłędna – dokładność we wszystkich aspektach mająca na celu uniknięcie błędów. Informacje powinno prezentować się w taki sposób, aby były użyteczne. (Rozdział 3 CJ12-CJ16⁵)

· Cechy wspomagające:

* Porównywalność – Informacje powinny być porównywalne z innymi podobnymi jednostkami. Pozwalają zrozumieć podobieństwa i różnice między pozycjami wskazywanymi w sprawozdaniu finansowym. Informacje są spójne w odniesieniu do tych samych pozycji. Informacje powinny być prezentowane w taki sposób, aby dało się określić, które pozycje są podobne. (rozdział 3 CJ20-CJ25⁵)

* Sprawdzalność – pozwala zapewnić różnych użytkowników, że zjawiska ekonomiczne są wiernie prezentowane. Bezpośrednie sprawdzenie polega na sprawdzeniu (przeliczeniu) konkretnych wartości. Pośrednie polega na sprawdzeniu danych wejściowych, kalkulacji i danych wyjściowych. Dlatego trzeba ujawniać informacje o założeniach, metodach prezentacji czy wyceny (Rozdział 3 CJ26-CJ28⁵).

* Terminowość – Posiadamy informacje w momencie, gdy mają wpływ na nasze decyzje (Rozdział 3 CJ29⁵).

* Zrozumiałość – klasyfikowanie, charakteryzowanie i prezentowanie informacji w sposób jasny i zwięzły. Raporty finansowe są sporządzane dla użytkowników którzy mają wiedzę na temat branży i działań gospodarczych (Rozdział 3 CJ30-CJ32⁵)

d. nadrzędne zasady rachunkowości:

· Zasada memoriału - w danym roku obrotowym trzeba ująć wszystkie przychody i koszty, które zaistniały niezależnie od terminu ich spłaty (UoR Art. 6 ust.1¹)

· Zasada kontynuacji działalności -Jeśli daną działalność się założyło, to powinna ona trwać. Zakłada się, że działalność będzie kontynuowana w dającej się przewidzieć przyszłości, minimum przez rok od dnia bilansowego. Jeżeli działalność nie będzie dłużej kontynuowana w tej samej formie co dotychczas to trzeba zgłosić to w odpowiednich miejscach jako upadłość, likwidację, połączenie lub podział. Oraz ogłosić, tak by każdy kto jakkolwiek jest z naszą działalnością jest powiązany, lub chciał się powiązać miał świadomość, że niebawem zostanie zmieniona forma działalności. (UoR Art. 5 ust. 2¹)

· Zasada ciągłości - powinno się ustalić zasady grupowania aktywów, pasywów i wyliczania wszelkich pojedynczych elementów, w taki sposób, aby można było później dość łatwo porównywać wszystkie kategorie danych (UoR Art. 5 ust. 1¹).

· Zasada współmierności - Jeżeli w danym okresie mamy jakiś przychód (lub koszt) to zazwyczaj mamy też jakiś koszt (lub przychód), który jest z nim powiązany. W takim przypadku niezależnie od tego kiedy rzeczywiście ten koszt (przychód) ma zostać poniesiony musi już w bieżącym okresie sprawozdawczym przydzielony do aktywów lub pasywów (UoR Art. 6 ust. 2¹).

· Zasada ostrożności - Kiedy coś wyceniamy trzeba uwzględnić wszelkie umorzenia, koszty czy wręcz ryzyko, aby broń boże nie zawyżyć wartości aktywów i pasywów, które posiadamy (UoR Art. 7 ust. 1¹)

· Zasada zakazu kompensat - Oddzielnie ustala się wartość aktywów, pasywów, kosztów, przychodów, zysków i strat (UoR Art. 7 ust. 3¹).

· Zasada istotności - Trzeba pamiętać, że z tego co istnieje należy dodatkowo wyodrębnić wszystkie zdarzenia, które są ważne, istotne (UoR Art. 8 ust. 1¹)

e. ogólne metody wyceny składników bilansu

To w jaki sposób wyceniamy poszczególne składniki bilansu wpływa na wynik i jego prezentację w danej jednostce. Podstawowe zasady wyceny znajdują się w Ustawie o Rachunkowości. Jednak omówione są tylko częściowo. Jeśli ktoś ma wątpliwości w jaki sposób powinien wyceniać poszczególne składniki bilansu to powinien sięgnąć po odpowiednie KSR, MSR, MSSF.

· Cena nabycia (UoR Art. 28 ust.2¹) - cena zakupu danego składnika aktywów, czyli kwota bez podatku, powiększona o koszty bezpośrednio związane z zakupem i doprowadzeniem do używalności jak koszt importu, transport, montaż

· Wartość godziwa (UoR Art. 28 ust.6¹) - wartość za którą można sprzedaż dany rodzaj aktywów na warunkach transakcji rynkowej

· Cena rynkowa - aktualna średnia wartość danego aktywu na rynku

· Koszt wytworzenia (UoR Art. 28 ust.3¹) - koszt bezpośrednio związany ze stworzeniem danego aktywa i uzasadniona część kosztów pośrednich

1.5. Harmonizacja rachunkowości - proces ujednolicenia zasad na skalę międzynarodową

a. organizacje międzynarodowe zajmujące się harmonizacją rachunkowości

· Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASB - International Accounting Standards Board)

· Komitet Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASC - International Accounting Standards Collaboration) początkowo był niezależną organizacją powołaną na podstawie umowy pomiędzy dziewięcioma krajami, w 2000 roku został przekształcony w "Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości" (IASB - International Accounting Standards Board). Do jego zadań należy opracowywanie zasad rachunkowości, które można stosować w jak największej ilości krajów na całym świecie

· Rada do spraw Standardów Sprawozdawczości USA (FASB) - zajmuje się ujednolicaniem zasad rachunkowości pomiędzy stanami USA, współpracuje z IASB

b. rola, znaczenie i zastosowanie Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej i dyrektyw Unii Europejskiej dotyczących rachunkowości.

Rolą MSSF czy dyrektyw UE jest dążenie do ujednolicenia zasad, aby można było wyceniać poszczególne dziedziny na gruncie międzynarodowym. Innymi słowy dążenie do globalizacji rynku. Ma zarówno ułatwić interakcje międzynarodowe jak również umożliwić porównywanie sytuacji na poszczególnych rynkach. Dzięki ujednoliceniu można zminimalizować ryzyko zaburzania rzeczywistego obrazu sytuacji w danej jednostce.

1.6. Zadania praktyczne - Gdy już skończę uzupełniać całą teorię do egzaminu, to w tym miejscu zamierzam umieścić kilka zadań, które mogą się pojawić w ramach tej tematyki.

1.7. Wiadomości uzupełniające - zamierzam spisywać tutaj wszystkie ważniejsze pojęcia, które osoba ucząca się tego materiału powinna na tym etapie znać. Opisywać je będę, gdy upewnię się, że nie wchodzą w materiał innego z tematów, które należy opanować do tego egzaminu.

a. Lista standardów znajduje się w oddzielnym poście.

[1] Ustawa o Rachunkowości (Dz. U. 2019 poz. 351)

[2] Ustawa z dnia 11 maja 2017r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym

[3] Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

[4] Międzynarodowy standard rachunkowości 1: Prezentacja sprawozdań finansowych

[5] Założenia koncepcyjne

Powrót do zagadnień na egzamin Następne zagadnienie