1. Finanse publiczne
1.1 Środki publiczne, nadwyżka i deficyt sektora finansów publicznych
· Finanse publiczne – obejmują procesy związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich rozdysponowywaniem, w szczególności (Art. 3 ustawy o finansach publicznych[i]):
* Gromadzenie dochodów i przychodów publicznych
* Wydatkowanie środków publicznych
* Finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa
* Zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne
* Zarządzenie środkami publicznymi
* Zarządzanie długiem publicznym
* Rozliczenia z budżetem Unii Europejskiej
· Sektor finansów publicznych dzieli się na: sektor rządowy, sektor samorządowy
· Środki publiczne to (Art. 5 ust. 1 ustawy o finansach publicznych2):
* Dochody publiczne (Art. 5 ust. 2 ustawy o finansach publicznych2):
à Daniny publiczne: podatki, składki, opłaty, wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek Skarby Państwa oraz banków państwowych, a także inne świadczenia pieniężne jeśli wynika to z odrębnych ustaw
à Inne dochody budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych należne na podstawie odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych
à Wpływy ze sprzedaży wyrobów i usług świadczonych przez jednostki sektora finansów publicznych
à Dochody z mienia jednostek sektora finansów publicznych
à Spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej na rzecz jednostek sektora finansów publicznych
à Odszkodowania należne jednostkom sektora finansów publicznych
à Kwoty uzyskane przez jednostki sektora finansów publicznych z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji
à Dochody ze sprzedaży majątku, rzeczy i praw, niestanowiące przychodów
* Środku pochodzące z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) (Art. 5 ust 3 ustawy o finansach publicznych):
à Środki pochodzące z funduszy strukturalnych, Fundusze Spójności, Europejskiego Funduszu Rybackiego oraz Europejskiego Funduszu Mordkiego i Rybackiego
à Niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu
à Środki przeznaczone na realizację programów przedakcesyjnych oraz Programu Środki Przejściowe
à Środki na realizację wspólnej polityki rolnej
à Środki przeznaczone na realizację: programów w ramach celu Europejska Współpraca Terytorialna; programów o których mowa w rozporządzeniu 1638/2006 oraz programów Europejskiego Instrumentu sąsiedztwa; Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009; Mechanizmu Finansowego Europejskiego obszaru Gospodarczego 2004-2009
à Środki przeznaczone na realizację inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych
à Środki Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym
à Środki pochodzące z instrumentu „Łącząc Europę”, o którym jest mowa w rozporządzeniu 1316/2013
à Inne środki
* Środki o których mowa w art. 3b ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju[ii]
* środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi, inne niż wymienione w powyższych punktach
* przychody budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego praz innych jednostek sektora finansów publicznych
* przychody jednostek sektora finansów publicznych pochodzące z prowadzonej przez nie działalności oraz pochodzące z innych źródeł
· Klasyfikacja środków publicznych:
* Podatkowe i niepodatkowe
* Odpłatne i nieodpłatne
* Powtarzalne i sporadyczne
· Przeznaczenie środków publicznych (Art. 6 Ustawy o finansach publicznych2)
* Wydatki publiczne
* Rozchody publiczne
à Spłaty otrzymanych kredytów i pożyczek
à Wykup papierów wartościowych
à Udzielone pożyczki i kredyty
à Płatności wynikające z odrębnych ustaw, których źródłem finansowania się przychody z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa
à Inne operacje finansowe związane z zarządzaniem długiem publicznym i płynnością
à Płatności związane z udziałami Skarbu Państwa w międzynarodowych instytucjach finansowych
· Nadwyżka (Art. 7 ustawy o finansach publicznych2) – Po wyeliminowaniu przepływów finansowych między jednostkami sektora finansów publicznych ustala się dochody i wydatki publiczne, dodatnia różnica pomiędzy nimi stanowi nadwyżkę.
· Deficyt (Art. 7 ustawy o finansach publicznych2) – Po wyeliminowaniu przepływów finansowych między jednostkami sektora finansów publicznych ustala się dochody i wydatki publiczne, ujemna różnica pomiędzy nimi stanowi deficyt
· Przyczyny deficytu
· Rodzaje deficytu:
* Rzeczywisty
* Cykliczny
* Strukturalny
· Deficyt może być sfinansowany przychodami pochodzącymi z (Art. 113 ust. 2 ustawy o finansach publicznych2):
* Sprzedaży skarbowych papierów wartościowych na rynku krajowym i zagranicznym
* Kredytów zaciągniętych w bankach krajowych i zagranicznych
* Pożyczek
* Prywatyzacji majątku Skarbu Państwa
* Kwot pochodzących ze spłat udzielonych kredytów i pożyczek
* Nadwyżki budżetu państwa z lat ubiegłych
* Nadwyżki budżetu środków europejskich
* Innych operacji finansowych
1.2 Jednostki zaliczane do sektora finansów publicznych (Art. 7 ustawy o finansach publicznych2)
· Organy władzy publicznej, w tym organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały
· Jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki
· Związki metropolitalne
· Jednostki budżetowe
· Samorządowe zakłady budżetowe
· Agencje wykonawcze
· Instytucje gospodarki budżetowej
· Państwowe fundusze celowe
· Zakład Ubezpieczeń Społecznych i fundusze zarządzane przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
· Narodowy Fundusz Zdrowia
· Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej
· Uczelnie publiczne
· Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne
· Państwowe i samorządowe instytucje kultury
· Inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, instytutów działających w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, banków oraz spółek prawa handlowego
1.3 Ogólne zasady gospodarki finansowej jednostek sektora finansów publicznych
· Sposoby gromadzenia środków publicznych z poszczególnych tytułów określają odrębne ustawy (Art. 42 ust. 1 ustawy o finansach publicznych2).
· Środki publiczne pochodzące z poszczególnych tytułów nie mogą zmienić swojego przeznaczenia, chyba, że odrębna ustawa stanowi inaczej (Art. 42 ust. 2 ustawy o finansach publicznych2).
· Jednostki sektora finansów publicznych są obowiązane do ustalania przypadających im należności pieniężnych w tym mających charakter cywilnoprawny, oraz terminowego podejmowania w stosunku do zobowiązanych czynności zmierzających do wykonania zobowiązania (Art. 42 ust. 5 ustawy o finansach publicznych2).
· Ogółowi podmiotów przysługuje prawo realizacji zadań finansowanych ze środków publicznych (Art. 43 ustawy o finansach publicznych2).
· Wydatki publiczne muszą być zgodne co do celu i wysokości ustalonej w: ustawie budżetowej, uchwale budżetowej jednostki samorządu terytorialnego, planie finansowych jednostki sektora finansów publicznych (Art. 44 ust. 1 ustawy o finansach publicznych2).
· Wydatki powinny być dokonywane (Art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych2).
* w sposób celowy i oszczędny z zachowaniem zasad:
à uzyskiwanie najlepszych efektów z danych nakładów
à optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów
* w sposób umożliwiający terminową realizację zadań
* w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań
· Ze środków publicznych nie można tworzyć fundacji (Art. 45 ustawy o finansach publicznych2).
1.4 Źródła finansowania zadań publicznych
· Źródła dochodów: daniny publiczne, inne dochody budżetu państwa, wpływy ze sprzedaży wyrobów i usług, dochody z mienia jednostek sektora finansów publicznych, spadki, zapisy i darowizny, odszkodowania, kwoty uzyskane
1.5 Plany finansowe
· Wieloletni plan Finansowy Państwa jest sporządzany na dany rok obrotowy i trzy kolejne lata (Art. 103 ustawy o finansach publicznych2). Zawiera: Program Konwergencji, określa cele wraz z miernikami stopnia ich realizacji w układzie obejmującym główne funkcje Państwa. Dodatkowo: główne cele polityki społecznej i gospodarczej, planowane działania i ich wpływ na poziom dochodów i wydatków, planowaną wstępną kwotę wydatków, zmiany w zakresie podejmowanych działań i celów, wstępną prognozę podstawowych wielkości makroekonomicznych (Art. 104 ustawy o finansach publicznych2). Stanowi podstawę przygotowania projektu ustawy budżetowej na kolejny rok budżetowy (Art. 105 ustawy o finansach publicznych2).
1.6 Dyscyplina finansów publicznych
Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych
1.7 System finansowy jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych, agencji wykonawczych i instytucji gospodarki budżetowej
1.8 Budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego
· Zasady budżetowe: zupełności, jedności, jawności, równowagi budżetowej
· Procedury budżetowe: przygotowanie, uchwalenie, wykonanie, kontrola
· Praca nad projektem ustawy w Sejmie składa się z trzech czytań zgodnie z konstytucją
· Kontrola: parlamentarna i administracyjna
· Zasady uchwalania i wykonywania
* Uchwalany na okres roku budżetowego (rok kalendarzowy) w ustawie budżetowej (Art. 109 ustawy o finansach publicznych2).
* Rada ministrów uchwala projekt ustawy budżetowej i wraz z uzasadnieniem przedkłada go Sejmowi w terminie do dnia 30 września roku poprzedzającego rok budżetowy (Art. 141 ustawy o finansach publicznych2).
* Określa: łączną kwotę prognozowanych dochodów, wydatków i deficytu; dochodów, wydatków i wyniku ze środków europejskich; przychody, rozchody i saldo; limit zobowiązań z tytułów zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz emitowanych papierów wartościowych (Art. 110 ustawy o finansach publicznych2).
* Tryb sporządzenia ustawy budżetowej (Art. 138 ustawy o finansach publicznych2):
à Minister Finansów przedstawia Radzie Ministrów założenia projektu budżetu państwa na następny rok, uwzględniając ustalenia oraz kierunki działań zawarte w Wieloletnim Planie Finansowym Państwa
à Materiały do projektu opracowują i przedstawiają Ministrowi Finansów dysponenci części budżetowych
à Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego opracowuje i przedstawia materiały do projektu ustawy budżetowej w zakresie programów finansowanych z udziałem środków europejskich
à Minister właściwy do spraw rybołówstwa lub minister właściwy do spraw rozwoju wsi przedstawia materiały do ustawy budżetowej w zakresie środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rybackiego, Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego
à Właściwe organy i kierownicy jednostek terminowo opracowują i przedstawiają projekty planów finansowych właściwym ministrom
à Minister Finansów określi w drodze rozporządzenia szczegółowy sposób, tryb i termin opracowania materiałów
* Wykonywanie ustawy budżetowej
à Dysponenci części budżetowych w terminie do 10 dni roboczych od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej, przekazują jednostkom podległym informacje o kwotach dochodów i wydatków, w tym wynagrodzeń (Art. 146 ustawy o finansach publicznych2).
à Minister Finansów w porozumieniu z dysponentami części budżetowych, opracowuje harmonogram realizacji budżetu państwa (Art. 147 ustawy o finansach publicznych2).
à W terminie 21 dni od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej dysponenci przekazują informacje jednostkom samorządu terytorialnego oraz samorządom województw (Art. 148 ustawy o finansach publicznych2).
· Podstawowe dochody i wydatki
* Dochody (Art. 111 ustawy o finansach publicznych2).
à Podatki i opłaty, w części, która zgodnie z odrębnymi ustawami nie stanowi dochodów jednostek samorządu terytorialnego, przychodów państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych
à Cła
à Wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek Skarbu Państwa oraz banków państwowych
à Wpłaty z tytułu dywidendy
à Wpłaty z zysku Narodowego Banku Polskiego
à Wpłaty nadwyżki środków finansowych agencji wykonawczych
à Dochody pobierane przez państwowe jednostki budżetowe
à Dochody z najmu i dzierżawy oraz z innych umów o podobnym charakterze, dotyczące składników majątkowych Skarbu Państwa
à Odsetki od środków zgromadzonych na rachunkach bankowych państwowych jednostek budżetowych lub organów władzy publicznej
à Odsetki od lokat terminowych ustanowionych ze środków zgromadzonych na centralnym rachunku bieżącym budżetu państwa
à Odsetki od udzielonych z budżetu państwa pożyczek krajowych i zagranicznych
à Grzywny, mandaty i inne kary pieniężne
à Spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej na rzecz Skarbu Państwa
à Dochody ze sprzedaży majątku, rzeczy i praw niestanowiące przychodów
à Inne dochody
à Środki europejskie i środki na realizację projektów pomocy technicznej oraz środki o których mowa w rozporządzeniu 1306/2013, po ich przekazaniu na rachunek dochodów budżetu państwa
à Odsetki wykupywane przez nabywców obligacji skarbowych lub nadwyżka wynikająca z różnicy pomiędzy ceną emisyjną a wartością nominalną zbywanych obligacji skarbowych
* Wydatki są przeznaczone na (Art. 112 ust. 1 ustawy o finansach publicznych2).
à Funkcjonowanie organów władzy publicznej, w tym organów administracji rządowej, organów kontroli i ochrony prawa oraz sądów i trybunałów
à Zadania wykonywane przez administrację rządową
à Subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego
à Wpłaty do budżetu Unii Europejskiej
à Subwencje dla partii politycznych
à Dotacje na zadania określone odrębnymi ustawami
à Obsługę długu publicznego
à Wkład krajowy na realizację programów finansowania z udziałem środków europejskich
* Wydatki dzielą się na grupy (Art. 124 ust. 1 ustawy o finansach publicznych2).
à Dotacje i subwencje
à Świadczenia na rzecz osób fizycznych
à Wydatki bieżące jednostek budżetowych
à Wydatki majątkowe
à Wydatki na obsługę długu Skarbu Państwa
à Wydatki na realizację programów finansowanych z udziałem środków pieniężnych, w tym wydatki budżetu środków europejskich
à Środki własne Unii Europejskiej
· Dotacje budżetowe, ich rodzaje, przeznaczenie, zasady udzielenia i rozliczania
* Dotacje (Art. 126 ustawy o finansach publicznych2) – są to podlegające szczególnym zasadom rozliczania środki z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz z państwowych funduszy celowych przeznaczone na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań publicznych
* Dotacje celowe (Art. 127 ustawy o finansach publicznych2) – są to środki przeznaczone na:
à Finansowanie lub dofinansowanie:
(i) Zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego ustawami
(ii) Ustawowo określonych zadań, w tym zadań z zakresu mecenatu państwa nad kulturą, realizowanych przez jednostki inne niż jednostki samorządu terytorialnego
(iii) Bieżących zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego
(iv) Zadań agencji wykonawczych
(v) Zadań zleconych do realizacji organizacją pozarządowym
(vi) Kosztów realizacji inwestycji
à Dopłaty do oprocentowania kredytów bankowych
à Dodatkowo są to środki przeznaczone na:
(i) Realizację programów finansowych z udziałem środków pieniężnych, wydatkowane przez podmioty realizujące te programy, inne niż państwowe jednostki budżetowe
(ii) Realizację projektów pomocy technicznej finansowanych z udziałem środków europejskich i środków pieniężnych
(iii) Finansowanie lub dofinansowanie zadań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz inne podmioty ze środków przekazywanych przez jednostki
(iv) Realizację programów finansowych z udziałem środków pieniężnych
(v) Współfinansowanie realizacji programów finansowych z udziałem środków europejskich
(vi) Wyprzedzające finansowanie Wspólnej Polityki Rolnej, w części podlegającej refundacji ze środków Unii Europejskiej
* Rodzaje:
à Dotacje przedmiotowe (Art. 130 ustawy o finansach publicznych2) – środki przeznaczone do dopłaty do określonych rodzajów wyrobów lub usług, kalkulowane według stawek jednostkowych
à Dotacje podmiotowe (Art. 131 ustawy o finansach publicznych2) – obejmują środki dla podmiotu wskazanego w odrębnej ustawie lub umowie międzynarodowej, wyłącznie na dofinansowanie działalności bieżącej w zakresie określonej w ustawie lub umowie międzynarodowej
* Przeznaczenie
* Zasady udzielania
* Zasady rozliczania
· Jednostki samorządu terytorialnego
1.9 System finansowego wspomagania gospodarki środkami z budżetu Unii Europejskiej
· Fundusze wspierające rozwój gospodarczy: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Fundusz Spójności, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europejski Fundusz Morski i Rybacki
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz