Instrumenty finansowe

INSTRUMENTY FINANSOWE  (art. 2 ust 1 o obrocie ins. fin.[1])

I)                  PAPIERY WARTOŚCIOWE   (art. 3 ust 1 o obrocie ins. fin.¹)

1)             Akcje, prawa poboru w rozumieniu KSH[2], prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągniętego długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego

a)        Akcje

·       akcje nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej (art. 309 § 1²)

·        akcje są niepodzielne, mogą być wydawane w odcinkach zbiorowych (art. 333 § 1²)

·       akcje mogą być imienne lub na okaziciela (art. 334 § 1²)

·       akcje są zbywalne (art. 337 § 1²)

·       akcjonariusz to osoba wpisana do księgi akcyjnej lub posiadacz akcji na okaziciela (art. 343 § 1²)

·       w czasie trwania spółki nie wolno zwracać akcjonariuszowi dokonanych wpłat na akcje (art. 344 § 1²)

·       akcje uprzywilejowane z wyjątkiem akcji niemych, powinny być imienne (art. 351 § 1²)

·        jednej akcji nie można przyznać więcej niż dwóch głosów (art. 352²)

b)        Obligacje

·       Obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji, zwanego „obligatariuszem” i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. (art. 4 o obligacjach[3])

·       Obligację mogą emitować „emitenci” czyli: osoby prawne, w tym osoby prawne mające siedzibę poza terytorium RP prowadzące działalność gospodarczą lub utworzone wyłącznie w celu prowadzenia emisji obligacji; osoby prawne upoważnione do emisji obligacji na podstawie odrębnych ustaw; sp. K.A.; SKOK oraz Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa; gminy, powiaty oraz województwa, zwane dalej „jednostkami samorządu terytorialnego”, a także związki tych jednostek oraz jednostki władz regionalnych lub lokalnych innego niż RP państwa członkowskiego UE; instytucje finansowe, których członkiem jest RP lub NBP lub przynajmniej jedno z państw należących do OECD, lub bank centralny takiego państwa, lub instytucje z którymi RP zawarła umowy regulujące działalność takich instytucji na terenie RP i zawierające stosowne postanowienia dotyczące danej emisji obligacji (art. 2 o obligacjach³)

·       Chcąc emitować obligacje trzeba stworzyć „Warunki emisji”, które muszą być napisane w języku polskim, albo angielskim jeśli zostanie przekroczony prób 100 000 euro (art. 5 o obligacjach³)

·       W treści „warunków emisji” należy zamieścić informacje o: rodzaju obligacji; oznaczeniu emitenta; adresu strony internetowej emitenta; decyzji emitenta o emisji; wartości nominalnej i maksymalnej ilości emisji; opisu świadczeń wraz z terminem, miejscem i sposobem ich spełnienia; zabezpieczeniach; miejscu i dacie sporządzenia; podpisy osób upoważnionych (art. 6 ust. 1 o obligacjach³). Dodatkowo, jeśli istnieje to powinna być informacja o: oprocentowaniu; świadczeniach niepieniężnych; możliwość zaliczenia wierzytelności z tytułu wykupu na poczet ceny nabycia obligacji nowej emisji; cel emisji; zabezpieczenie wierzytelności; zastaw lub hipoteka; podmiotu upoważnionego do prowadzenia ewidencji (art. 6 ust. 2 o obligacjach³).

·       Za zobowiązania wynikające z obligacji emitent odpowiada całym swoim majątkiem (art. 13 o obligacjach³)

·       Rodzaje obligacji:

* Imienne – jest oznaczony obligatariusz (art. 17 o obligacjach³)

* Na okaziciela (art. 17 o obligacjach³)

* Partycypacyjne – przyznają obligatariuszom prawo do udziału w zysku emitenta (art. 18 o obligacjach³)

* Zamienne – uprawniające do objęcia akcji emitowanych przez spółkę w zamian za te obligacje (art. 19 o obligacjach³)

* Z prawem pierwszeństwa – uprawniające do subskrybowania akcji spółki z pierwszeństwem przed jej akcjonariuszami (art. 20 o obligacjach³)

* Wieczyste – nie podlegające wykupowi, uprawniające do otrzymywania odsetek przez czas nieoznaczony (art. 23 o obligacjach³)

* Przychodowe – uprawniające do zaspokojenia roszczeń pierwszeństwem przed innymi wierzycielami emitenta z całości albo części przychodów lub z całości albo części majątku przedsięwzięć, które zostały sfinansowane w całości albo części ze środków uzyskanych z emisji obligacji lub z całości albo części przychodów innych przedsięwzięć określonych przez emitenta (art. 24 o obligacjach³)

* Skarbowe

-      Hurt - Mogą być zero kuponowe, o stałym oprocentowaniu, o zmiennym procentowaniu, indeksowane (§4 ust. 4 o we obligacji skarbowych hurtowej [4]). Są papierami wartościowymi na okaziciela (§5 ust. 1 o we obligacji skarbowych hurtowej⁴). Obligacje są oferowane na przetargach na podstawie listu emisyjnego (§14 o we obligacji skarbowych hurtowej ⁴). Organizowane są przez agenta emisji, który działa na podstawie umowy zawartej z Ministrem Finansów (§10 o we obligacji skarbowych hurtowej⁴)

-      Detal – Na okaziciela, o nominale wynoszącym 100zł/eur lub wielokrotności tej kwoty (§2 o we obligacji skarbowych detalicznej[5]). Oferowane przez agenta emisji (§6 o we obligacji skarbowych detalicznej⁵), czyli podmiot działające na podstawie umowy zawartej z Ministrem Finansów (§3 pkt 8 o we obligacji skarbowych detalicznej⁵).

-      Budowa nazwy obligacji skarbowych: LOPMMRR

à  L – Ilość lat

·         D – Dwuletnie

·         T – Trzyletnie

·         C - Czteroletnia

·         P – Pięcioletnie

·         W – wieloletnia (10 letnia lub dłuższa)

à  O – „obligacja”; „oszczędnościowa” nie zawsze występuje w nazwie

à  P – Oprocentowanie

·         S – Stałokuponowe

·         Z – Zmiennokuponowe

·         I – Uzależnione od Inflacji

·         0K – zero kuponowe, nieoprocentowane, występują tylko w handlu hurtowym, sprzedawane są z dyskontem

à  M – Miesiąc wykupu

à  R – Rok wykupu

à  Dodatkowe oznaczenia:

·         E – Emerytalne

·         R - Rodzinne

·       Emisja może nastąpić w drodze oferty publicznej lub w inny sposób (art. 33 o obligacjach³)

·       Próg emisji – minimalna liczba zapisów na obligacje, aby emisja doszła do skutku (art. 45 o obligacjach³)

·       Zgromadzenie obligatariuszy – złożone z osób posiadających obligacje danego emitenta, posiada dodatkowe uprawnienia

c)         Bony skarbowe

·       Są papierem wartościowym na okaziciela (§5 pkt 1 o we bonów skarbowych[6]).

·       Wartość nominalna jednego bonu wynosi 10 000zł (§4 pkt 1 o we bonów skarbowych⁶).

·       Są emitowane na okres od 1 do 90 dni lub od 1 tygodnia do 52 tygodni (§4 pkt 2 o we bonów skarbowych⁶).

·       List emisyjny zawiera szczegółowe warunki emisji bonów (§2 pkt 4 o we bonów skarbowych⁶).

·       Przetargi organizuje agent emisji działający na podstawie umowy zawartej z Ministrem Finansów (§10 o we bonów skarbowych⁶).

2)             Inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w wyniku emisji, inkorporujące uprawnienia do nabycia lub objęcia papierów wartościowych określonych w pkt. 1, lub wykonywane poprzez dokonanie rozliczenia pieniężnego, odnoszące się do papierów wartościowych określonych w pkt. 1, walut, stóp procentowych, stóp zwrotu, towarów oraz innych wskaźników lub mierników (prawa pochodne)

II)                NIE BĘDĄCE PAPIERAMI WARTOŚCIOWYMI

1)             Tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania

2)             Instrumenty rynku pieniężnego

3)             Opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności, uprawnienie do emisji lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenia pieniężne, z wyłączeniem instrumentów pochodnych, o których mowa w art. 10 rozporządzenia 2017/565⁸

4)             Opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową i inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne lub mogą być wykonane przez rozliczenia pieniężne według wybory jednej ze stron

5)             Opcje, kontrakty terminowe, swapy oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które mogą być wykonane przez dostawę, pod warunkiem, że są dopuszczone do obrotu w systemie obrotu instrumentami finansowymi, z wyłączeniem produktów energetycznych będących podmiotem obrotu hurtowego na OTF, które muszą być wykonywane przez dostawę

a)        Produkt energetyczny (Art. 2 pkt. 4 rozporządzenia 1227/2011[7]) – oznacza umowy i instrumenty pochodne bez względu na miejsce i sposób prowadzonego nimi obrotu:

·       Kontrakty na dostawę energii elektrycznej lub gazu ziemnego w przypadku gdy dostawa ma miejsce w Unii;

·        instrumenty pochodne dotyczące energii elektrycznej lub gazu ziemnego wytwarzanych, sprzedawanych lub dostarczanych w Unii

·       Kontrakty dotyczące przesyłu energii elektrycznej lub gazu ziemnego w Unii

·       Instrumenty pochodne dotyczące przesyłu energii elektrycznej lub gazu ziemnego w Unii.

6)             Niedopuszczone do obrotu w systemie obrotu instrumentami finansowymi opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które mogą być wykonane przez dostawę, a które nie są przeznaczone do celów handlowych i wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych

7)             Instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego

8)             Kontrakty na różnice

9)             opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward dotyczące stóp procentowych oraz inne instrumenty pochodne odnoszące się do zmian klimatycznych, stawek frachtowych oraz stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne albo mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron, a także instrumenty pochodne, o których mowa w art. 8 rozporządzenia 2017/565[8] i inne, które wskazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych

10)         uprawnienia do emisji

BIBLIOGRAFIA

---

[1] Ustawa z dnia 29 lipca 2009 r. o obrocie instrumentami finansowymi (DZ. U. 2018 poz. 2286, 2243, 2244, z 2019 r. poz. 730, 875)

[2] Kodeks spółek handlowych (Dz. U. 2019 poz. 505)

[3] Ustawa z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (Dz. U. 2018 poz. 483, 2243)

[4] Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 sierpnia 2013 r. w sprawie warunków emitowania obligacji skarbowych oferowanych w sprzedaży hurtowej (Dz U. 2013 poz. 1089)

[5] Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 3 grudnia 2010 r. w sprawie warunków emitowania obligacji skarbowych oferowanych w sieci sprzedaży detalicznej (Dz. U. 2010 poz. 237)

[6] Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 sierpnia 2013 r. w sprawie warunków emitowania bonów skarbowych (Dz. U. 2013 poz. 1088)

[7] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii (Dz. Urz. UE L 326 z 08.12.2011, str.1)

[8] Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/565 z dnia 25 kwietnia 2016 r. uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE w odniesieniu do wymogów organizacyjnych i warunków prowadzenia działalności przez firmy inwestycyjne oraz pojęć zdefiniowanych na potrzeby tej dyrektywy (Dz. Urz. UE L 87 z 31.03.2017, str. 1, z późń zm.)